Skriebels

Oude Wijsheden voor een Nieuwe Tijd - Zoeken

Lichtmis - 2 februari

Maria Lichtmis

Maria Lichtmis - Opdracht van de Heer

Veertig dagen na Kerstmis vieren we het feest van Onze-Lieve-Vrouw Lichtmis, ook wel de 'Zuivering van Maria' en de 'Opdracht van Christus in de Tempel' genoemd. In de Oosterse Kerk spreekt men over het wezenlijke: de ontmoeting van Simeon met de Messias. In het nieuwe missaal is gekozen voor de naam 'Opdracht van de Heer'.

Volgens de joodse wet moest een vrouw na de geboorte van een zoon veertig dagen wachten voor ze de tempel mocht betreden om te worden gezuiverd. De wachttijd na de geboorte van een dochter bedroeg tachtig dagen.
Bij de zuivering was ook een offer voorgeschreven: een koppel duiven. Bovendien gold de oudste zoon als eigendom van God; hij moest voor God worden gebracht ('opgedragen') en met een geldoffer bevrijd worden.

Wanneer de ouders van Jezus het kind naar de tempel brengen, ontmoeten ze daar de oude Simeon en de profetes Hanna, die beiden in het kind de verlosser van Israël herkennen en God daarom prijzen (Lc 2: 22-40).

Daarom wordt het feest soms ook 'Dag van de Heilige Simeon' genoemd.

Volksgebruiken

Vroeger deden jonge moeders die in de voorbije maanden bevallen waren hun kerkgang. Ze gingen met hun pasgeborene naar de 'Lichtmis' om hem of haar 'op te dragen' aan Onze-Lieve-Vrouw. Die plechtigheid werd ook wel de 'krijtersmis' genoemd want als er één baby begon te huilen, volgde de rest gewoonlijk ook.

Dit versje refereert aan het oude gebruik van 'de kerkgang doen':

Met Lichtmis kwam de dooi
Sint Jozef nam de kooi
Maria sloeg haar halsdoek om
Ze gingen naar den Dom
Maria ging haar kerkgang doen
Ze gaf haar kerstekind een zoen
En droeg het op aan God de Heer
De duiven kirden heen en weer

Wanneer de moeders na hun kerkgang weer thuiskwamen met een gewijde kaars, ontstak de boer deze kaars en deed zijn rondgang door de boerderij. In de stal liet hij drie druppels was op de kop van de boerderijdieren vallen om hen te beschermen tegen allerhande veeziekten. Ook op de drempel van de voordeur liet hij een drietal druppels kaarsvet vallen, evenals in zijn pet en in die van zijn zonen. Zo werden ook zij behoed tegen allerlei ziekten en tegenslag.

De boerin en haar dochters trokken de keuken in, want er moest feest gevierd worden! Sinds vandaag kon men namelijk het 'licht' 'missen'; de dagen waren met Lichtmis al zodanig gelengd dat men geen kaarsen meer hoefde aan te steken. Om dit te vieren werden er veel koeken gebakken, getuige dit versje:

Op Lichtmisdag is er geen vrouwke zo arm
of ze maakt er haar panneke warm

De ronde vorm van de pannenkoeken verwees in voorchristelijke tijden overigens naar de zon, wiens kracht vanaf vandaag alleen maar toeneemt!

Weerspreuk

Lichtmis donker
maakt van de boer een jonker,
Lichtmis helder en klaar
maakt van de boer een bedelaar