Skriebels

Oude Wijsheden voor een Nieuwe Tijd - Zoeken

Maria Portiuncula - 2 augustus

Maria Portiuncula

(Portiuncula-aflaat)

De term 'portiuncula' refereert naar de kleine kapel van Santa Maria degli Angeli in Assisi. De kapel zou in de vierde eeuw door eremieten gesticht zijn om er relieken van Maria in onder te brengen.

De Heilige Franciscus van Assisi restaureerde het verkommerde Mariakapelletje eigenhandig en bedacht het met de naam 'portiuncula', wat in het Italiaans zoveel betekent als 'een klein stukje land'. Omdat hij niets wilde bezitten, huurde hij het in ruil voor één mandje vis per jaar.

De Heilige Clara van Assisi legde op 18 maart 1212 (Palmzondag) hier haar geloften af in de handen van de Heilige Franciscus. Hij knipte haar haren af en zij werd zijn eerste vrouwelijke volgelinge. Een tijdje later stichtte zij in San Damiano de orde van de Clarissen.

Franciscus bracht veel tijd in deze kapel door en stierf er op 3 oktober 1226, omringd door zijn medebroeders.

Tussen 1569 en 1679 werd om de kapel heen de barokke basiliek van Santa Maria degli Angeli opgetrokken; de eigenlijke kapel bevindt zich midden in de basiliek. Het feest van Maria Portiuncula op 2 augustus betreft de wijding van deze basiliek van Assisi.

Franciscus zou van paus Honorius III destijds een volle aflaat hebben verkregen voor iedereen die het kapelletje bezocht. Aanvankelijk kon dat alleen op 2 augustus, maar sinds 1952 ook voor een bezoek aan andere kerken en kapellen en op andere dagen.

Vooral op Allerzielen liepen destijds veel mensen hun parochiekerk in en uit. Het ging immers om een zg. 'toties-quoties' -aflaat, d.w.z. dat men een volle aflaat verdiende telkens als men de kerk binnenging en er bepaalde gebeden bad. In de volksmond heette dit ‘persjoenkelen’, ‘persjonkelen’ of 'portionkelen', een verbastering van portiuncula.

In 1966 besliste paus Paulus VI dat er voortaan nog maar één enkele aflaat kon worden verdiend en dat die alleen kon worden verkregen in kerken of kapellen van de franciscanen, uitsluitend op 2 augustus.

Afbeelding: interieur van het kapelletje van Maria Portiuncula.

Portionkelen

Vroeger bestond op die dag een merkwaardig gebruik, namelijk 'het portionkelen'. Men kwam van heinde en ver op Sint-Portiuncula naar de hoofdkerk op de markt in Turnhout. Men ging even binnen en liep vervolgens driemaal rond de kerk. De ceremonie werd afgesloten met een kort bezoek aan de kerk.

Wie een keer 'portionkelde' kon daarmee een volle aflaat verdienen. Wat eigenlijk betekende dat wie ooit een volle aflaat verdiend had, voor de rest van z'n leven het beest kon uithangen, want dankzij die volle aflaat kwam hij toch in de hemel!

Weerspreuken

Met Potionkel
is het om acht ure donkel

Portionkel
dooft de keerse te achte,
zonder mompel