Skriebels

Oude Wijsheden voor een Nieuwe Tijd - Zoeken

Halfvasten

Halfvasten - Laetare zondag

De vierde zondag van de veertigdagentijd is een blijde zondag omdat we reeds in het midden van de veertigdagentijd zijn gekomen en Pasen dus naderbij komt. In de kerk wordt op deze zondag het paars vervangen door de kleur rozerood.
De Latijnse eucharistieviering van halfvasten wordt begonnen met het woord 'Laetare': Verblijdt u! (Jesaja 66, 10)

Op halfvasten wordt de veertigdagentijd even onderbroken. Reeds in de negende eeuw kreeg deze zondag een feestelijk karakter.
Het is voor christenen een moment van ontspanning en vreugde.

Hoewel er op halfvasten in vele steden en gemeenten carnavalstoeten door de straten trekken, is niet toch niet helemaal de opgeklopte gekte van carnaval meer.
Voor de goddelijke vreugde van Pasen is het ook nog wat te vroeg, dus de beleving van halfvasten situeert zich ergens daar tussenin.

De graaf van Halfvasten
De graaf van halfvasten

Vroeger was deze zondag voornamelijk bekend onder zijn oude Vlaamse naam: Sinte Grevens. Tijdens de Vasten mochten o.m. de kinderen veertig dagen lang niet snoepen. Degenen die zich daar in de eerste helft van de Vasten aan gehouden hadden, werden met halfvasten beloond.

Die beloning werd hen door een sinterklaasachtige figuur gebracht, helemaal in het wit gekleed en met een wit gepoederd gelaat: de graaf van halfvasten. Hij wierp vooral noten, rijst en graankorrels uit (kiemkrachtige vruchtbaarheidssymbolen).

Voor de kinderen bracht hij een deeggebakje in de vorm van een haantje op een stokje mee (met een pluimpje in zijn achterste). Dat mochten de kinderen dan met halfvasten opsnoepen waarna ze dan weer drie weken echt vastten.

Overal vond vroeger de uitbanning van de winter plaats. Op vele manieren werd de strijd tussen winter en zomer uitgebeeld. Na een lange kamp overwint uiteindelijk de zomer en wordt de winter verjaagd. Zo werden er bv. twee strooien poppen gemaakt.
Eén pop - die de winter symboliseerde - werd tot buiten het dorp gedragen.
De andere pop - de 'zomergraaf' - werd feestelijk aangekleed en versierd met halfvastenbloemen stoetsgewijs naar de dorpskom gedragen waar het lentefeest dan kon beginnen.

Een versje zegt hierover:

De zomergraaf met zijne halfvastenbloemen doet de winter zo verdoemen.

Een ander gebruik is de wijding van een Gouden Roos - een teken van hoge kerkelijke onderscheiding - door de paus.
In 2004 schonk Johannes Paulus II een gewijde gouden roos aan het heiligdom Lourdes.
De roos wordt ook de halfvastenbloem genoemd.