Skriebels

Oude Wijsheden voor een Nieuwe Tijd - Zoeken

De Goede Week

Kalfmaandag

Wie op de eerste dag van de Goede Week als laatste op school aankwam, kreeg vroeger slaag met het 'kalf', een soort vod. De klap moest het slachtoffer voor verder ongeluk behoeden.

Toen bestond ook de gewoonte een kalf van stro te verbranden of een pop te verdrinken. Het kalf of de pop stond dan symbool voor de winter, en later ook voor de vasten.

Schursenwoensdag

Schursenwoensdag is de woensdag voor Pasen. Deze dag wordt ook wel eens 'Schorsendag', 'Schorselen-' of 'Schortelenwoensdag' en 'Schort-de-Klokkewoensdag' genoemd.

'Schorsen' of 'schorten' verwijst naar 'opschorten'. Het werk werd op die dag uitgesteld. Vroeger mochten op die dag de klokken niet geluid worden. Het klokgelui wordt opgeschort tot Stille Zaterdag.

In Tsjechië wordt Schursen- of Schortelwoensdag 'Smerige-' of 'Zwarte Woensdag' genoemd, omdat op deze dag alles werd schoongemaakt voor Pasen.

Witte Donderdag

Witte Donderdag verwijst naar het witte bovenkleed dat de priester draagt en naar het witte doek waarmee het kruisbeeld bedekt wordt.

Op Witte Donderdag wordt het Laatste Avondmaal van Jezus met de twaalf apostelen herdacht. 's Avonds heeft er een eucharistieviering plaats.

Kinderen geloven dat de klokken op Witte Donderdag naar Rome vliegen en op Paaszaterdag terugkeren. Op sommige plaatsen wordt tussen Witte Donderdag en Goede Vrijdag een middernachtsprocessie gehouden.

Met de avondviering van Witte Donderdag begint het 'Triduum sacrum' (het heilig Triduüm) dat ook nog Goede Vrijdag en de paaswake op de vooravond van Pasen omvat: het lijdensverhaal van Jezus dat uitmondt in het mysterie van Pasen.

Tijdens de eucharistieviering wordt verwezen naar het Laatste Avondmaal. Jezus wist wat Hem te wachten stond. Hij wist dat Hij verraden en bespot zou worden, gekruisigd en ter dood gebracht. Hij was klaar om te sterven.

Uit het evangelie volgens Johannes 13, 1-15:

Het was kort voor het Pesachfeest. Jezus wist dat zijn tijd gekomen was en dat Hij uit de wereld terug zou keren naar de Vader. Hij had de mensen die Hem in de wereld toebehoorden lief, en zijn liefde voor hen zou tot het uiterste gaan. Jezus en zijn leerlingen hielden een maaltijd. De duivel had intussen Judas, de zoon van Simon Iskariot, ertoe aangezet Jezus te verraden.

Jezus, die wist dat de Vader Hem alle macht had gegeven, dat Hij van God was gekomen en weer naar God terug zou gaan, stond tijdens de maaltijd op. Hij legde zijn bovenkleed af, sloeg een linnen doek om en goot water in een waskom. Hij begon de voeten van zijn leerlingen te wassen en droogde ze af met de doek die Hij omgeslagen had. Toen Hij bij Simon Petrus kwam, zei deze: ‘U wilt toch niet mijn voeten wassen, Heer?’

Jezus antwoordde: ‘Wat Ik doe, begrijp je nu nog niet, maar later zul je het wel begrijpen.’ ‘O nee,’ zei Petrus, ‘míjn voeten zult u niet wassen, nooit!’ Maar toen Jezus zei: ‘Als Ik ze niet mag wassen, kun je niet bij Mij horen,’ antwoordde hij: ‘Heer, dan niet alleen mijn voeten, maar ook mijn handen en mijn hoofd!’ Hierop zei Jezus: ‘Wie gebaad heeft hoeft alleen nog zijn voeten te wassen, hij is al helemaal rein. Jullie zijn dus rein – maar niet allemaal.’ Hij wist namelijk wie hem zou verraden, daarom zei Hij dat ze niet allemaal rein waren.

Toen Hij hun voeten gewassen had, deed Hij zijn bovenkleed aan en ging weer naar zijn plaats. ‘Begrijpen jullie wat Ik gedaan heb?’ vroeg Hij. ‘Jullie zeggen altijd “meester” en “Heer” tegen Mij, en terecht, want dat ben Ik ook. Als Ik, jullie Heer en jullie meester, je voeten gewassen heb, moet je ook elkaars voeten wassen. Ik heb een voorbeeld gegeven; wat Ik voor jullie heb gedaan, moeten jullie ook doen.

De naam 'Witte Donderdag' herinnert ook aan een oud volksgebruik. Onze voorouders aten op die dag 'weitene wegge', wit brood met mede (honingwijn). Men noemde dat ook wel 'soppen'. Vandaar ook de benaming 'Soppendonderdag', 'Soppe-Doppe' of 'Dopekensdag'.

Goede Vrijdag

Goede Vrijdag is een dag van stilte. De klokken luiden niet meer, als teken van rouw. Ook het orgel zwijgt en er wordt niet gezongen in de kerk. Toch kijkt iedereen al vol vreugde uit naar het Paasfeest. Vandaar de naam: 'Goede Vrijdag'.

Uit het evangelie volgens Matteüs 27, 45-46:

Rond het middaguur viel er duisternis over het hele land, die drie uur aanheild. Aan het einde daarvan gaf Jezus een schreeuw en riep luid: 'Eli, Eli, lema sabachtani?' Dat wil zeggen: 'Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?' 

Op deze dag wordt de kruisdood van Jezus herdacht. 's Namiddags om drie uur herdenken vele mensen de kruisweg van Jezus.
De uitbeelding van Jezus' lijden in verschillende etappes bestaat al sinds de 15de eeuw. Deze kruisweg staat in of om de kerk op schilderijen of in sculpturen uitgebeeld. Op Goede Vrijdag doen de priester en de gelovigen biddend alle staties van de lijdensweg aan.

Uit het evangelie volgens Johannes 19, 17-30:

Hij droeg zelf het kruis naar de zogeheten Schedelplaats, in het Hebreeuws Golgota. Daar kruisigden ze Hem, met twee anderen, aan weerskanten één, en Jezus in het midden.

Pilatus had een inscriptie laten maken die op het kruis bevestigd werd. Er stond op ‘Jezus uit Nazaret, koning van de Joden’. Het stond er in het Hebreeuws, het Latijn en het Grieks, en omdat de plek waar Jezus gekruisigd werd dicht bij de stad lag, werd deze inscriptie door veel Joden gelezen. De hogepriesters van de Joden zeiden tegen Pilatus: ‘U moet niet “koning van de Joden” schrijven, maar “Deze man heeft beweerd: Ik ben de koning van de Joden”.’ ‘Wat ik geschreven heb, dat heb ik geschreven,’ was het antwoord van Pilatus.

Nadat ze Jezus gekruisigd hadden, verdeelden de soldaten zijn kleren in vieren, voor iedere soldaat een deel. Maar zijn onderkleed was in één stuk geweven, van boven tot beneden. Ze zeiden tegen elkaar: ‘Laten we het niet scheuren, maar laten we loten wie het hebben mag.’ Zo ging in vervulling wat de Schrift zegt: ‘Ze verdeelden mijn kleren onder elkaar en wierpen het lot om mijn mantel.’ Dat is wat de soldaten deden.

Bij het kruis van Jezus stonden zijn moeder met haar zuster, Maria, de vrouw van Klopas, en Maria uit Magdala. Toen Jezus zijn moeder zag staan, en bij haar de leerling van wie Hij veel hield, zei Hij tegen zijn moeder: ‘Dat is uw zoon,’ en daarna tegen de leerling: ‘Dat is je moeder.’ Vanaf dat moment nam die leerling haar bij zich in huis.

Toen wist Jezus dat alles was volbracht, en om de Schrift geheel in vervulling te laten gaan zei Hij: ‘Ik heb dorst.’ Er stond daar een vat water met azijn; ze staken er een majoraantak met een spons in en brachten die naar zijn mond. Nadat Jezus ervan gedronken had zei Hij: ‘Het is volbracht.’ Hij boog zijn hoofd en gaf de geest.

Goede Vrijdag was ook een belangrijke dag in het volksgeloof en de volksweerkunde. Vissers geloofden dat wie uit vissen ging niets dan doodshoofden zou ophalen. Anderzijds zouden kinderen die op deze dag geboren werden, begiftigd zijn met wonderbaarlijke gaven. Zij konden de toekomst voorspellen.

Eieren die op de mesthoop terechtkwamen, werden best stukgeslagen. Als ze uitgebroed werden, was de kans groot dat er een duivelsjong uit te voorschijn kwam.

Het volksgeloof wil dat het roodborstje op Jezus' doornenkroon zou neergestreken zijn om de doornen eruit te trekken, vandaar zijn rode borst.

Volgens de overlevering verduisterde de zon op het ogenblik van Zijn dood, zodat ze op Goede Vrijdag (volgens de volksweerkunde) tot drie uur in de namiddag niet schijnt.

Stille Zaterdag

De Vasten of Veertigdagentijd is afgelopen. De symbolen van de Veertigdagentijd en Goede Vrijdag worden opgeruimd en alles wordt in gereedheid gebracht voor de vreugde van Pasen. De klokken luiden weer. Nochtans is deze Stille Zaterdag nog steeds een dag van rouw, een rustdag tussen dood en opstanding. Jezus ligt dood in het graf. In afwachting van de volgende paasmorgen heerst dan in het kerkelijk leven stilte.

Op Stille Zaterdag rouwen we bij het graf van Jezus. Er overvalt ons een gevoel van leegte die zich ook symboliseert in het lege tabernakel en het kale altaar. Anderzijds wordt in de stilte ook de hoop en de verwachting geboren die ons leidt naar het Paasmysterie. In de leegte kiemt de volheid van het leven.

De paaswake

De paaswake wordt gehouden in de nacht van Stille Zaterdag op Pasen, het is het hoogtepunt van het Triduum Sacrum. We herdenken dat Jezus in deze nacht uit de doden is opgestaan.

Tijdens de paaswake wordt de paaskaars ontstoken. Omstreeks 500 na Christus bestond al de gewoonte om de Paaskaars in stukjes te breken en die vervolgens aan de gelovigen uit te delen. Die restjes werden dan tijdens een onweer in het vuur gegooid en gesmolten. De as werd over akkers en wijngaarden gestrooid als bescherming tegen boze geesten.